Sự kiện quy tụ lãnh đạo Cục Báo chí, các nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, văn nghệ sĩ và đông đảo cộng tác viên trên cả nước, mở ra một diễn đàn đối thoại đa chiều về vai trò ngày càng rõ nét của AI trong hoạt động báo chí.
Vượt xa giai đoạn thử nghiệm
Tại toạ đàm, vấn đề cốt lõi được đưa ra là trí tuệ nhân tạo bước sâu vào hoạt động báo chí đã vượt xa giai đoạn thử nghiệm công nghệ.
Từ thực tiễn triển khai tòa soạn hội tụ ONECMS cho Báo Nhân Dân, ông Bùi Công Duyến chỉ ra một thực tế: AI đã tham gia trực tiếp vào nhiều khâu then chốt của quy trình làm báo – từ hỗ trợ sản xuất nội dung, tự động hóa biên tập, phân tích dữ liệu lớn cho đến phát hiện tin giả, deepfake. Về mặt kỹ thuật, AI giúp báo chí tiết kiệm thời gian, chi phí và nhân lực; về mặt vận hành, nó làm thay đổi cấu trúc tòa soạn truyền thống.
"Nhưng chính tại đây, câu hỏi đạo đức bắt đầu xuất hiện", ông Duyến nhấn mạnh. AI có thể tạo ra văn bản, hình ảnh, âm thanh “giống thật” đến mức đánh lừa cảm nhận của công chúng. AI cũng có thể tái tạo và khuếch đại định kiến từ dữ liệu huấn luyện, khiến thông tin tưởng như trung tính lại mang thiên lệch khó nhận diện. "Khi đó, ai chịu trách nhiệm cho sự thật?", ông Duyến nêu vấn đề.
Theo ông, rủi ro lớn nhất không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở việc chuyển giao quá nhiều quyền quyết định cho thuật toán. Báo chí nếu coi AI là “người viết”, “người biên tập” thay vì công cụ hỗ trợ, sẽ tự làm suy yếu vai trò phản biện và trách nhiệm xã hội của mình.
Thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh: AI không thể thay thế con người trong những khâu liên quan đến giá trị, đánh giá và đạo đức. Báo chí có thể hiện đại hóa bằng AI, nhưng không được đánh đổi bản lĩnh nghề nghiệp để lấy sự tiện lợi công nghệ.
AI, sáng tạo và giới hạn không thể vượt qua
Một trong những điểm đặc biệt của tọa đàm là sự xuất hiện của các nhà văn, họa sĩ – những người trực tiếp đối diện với câu hỏi: AI có thể sáng tạo đến đâu và con người còn giữ vai trò gì?
Họa sĩ Lê Anh Vân cho rằng, AI trong đồ họa chỉ tạo ra những sản phẩm “đúng ở mức trung bình”, có thể đạt yêu cầu kỹ thuật nhưng thiếu cảm xúc, phong cách và bút pháp – những yếu tố làm nên cá tính sáng tạo.
Đồng quan điểm, họa sĩ Đào Hải Phong nhấn mạnh: AI càng vẽ giống con người bao nhiêu thì càng chứng tỏ nó vẫn chỉ là công cụ mô phỏng, chịu sự điều khiển của con người bấy nhiêu.
Ở lĩnh vực văn chương, nhà văn Đỗ Bích Thúy đặt vấn đề ở tầng sâu hơn: giá trị của sáng tạo không nằm ở việc sản phẩm có “hay hơn” nhờ AI hay không, mà nằm ở quá trình con người tự vật lộn với tư duy, cảm xúc và trải nghiệm sống. Những đêm trắng, những bế tắc trước bản thảo theo bà chính là hạnh phúc của người cầm bút, điều mà AI không thể thay thế.
Từ góc nhìn báo chí, nhà báo Trần Vũ Nguyên cảnh báo về “ảo giác thông tin” – hiện tượng AI tạo ra nội dung có vẻ hợp lý nhưng thiếu xác thực. Ông dẫn dự báo từ các diễn đàn quốc tế cho rằng, trong tương lai gần, xã hội có thể quay sang phản ứng gay gắt với các sản phẩm truyền thông lạm dụng AI, thậm chí coi đó là một dạng đạo văn.
Điểm gặp nhau của các ý kiến là một khẳng định rõ ràng: AI có thể làm thay đổi cách sáng tạo, nhưng không thể thay thế trải nghiệm sống, tư duy độc lập và trách nhiệm của con người. Nếu sáng tạo bị rút gọn thành thao tác dữ liệu, báo chí và nghệ thuật sẽ đánh mất linh hồn của mình.
Phan Anh
