Đó là nhận định của PGS.TS. Đinh Thị Thúy Hằng, nguyên Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam, đồng thời là Chủ nhiệm Khoa Marketing và Truyền thông, Trường Quản trị và Kinh doanh – ĐHQGHN.
Thách thức kép: tinh giản và hội tụ
Quy định số 373-QĐ/TW ngày 23/9/2025 của Ban Bí thư đã đặt nền tảng pháp lý cho mô hình tòa soạn hội tụ đa nền tảng. Theo đó, báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình được tích hợp thành một hệ sinh thái số, giúp nâng cao khả năng sản xuất nội dung đa dạng, hiện đại và phù hợp với hành vi tiêu dùng thông tin trong thời đại số. Sáp nhập cơ quan báo chí và tái cấu trúc tòa soạn trở thành nhiệm vụ cấp bách, đặc biệt khi Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% cơ quan báo chí vận hành mô hình tòa soạn hội tụ, xuất bản nội dung tối ưu theo nền tảng số.
Thực tiễn triển khai từ ngày 1/7/2025 cho thấy, việc sáp nhập cơ quan báo chí đồng thời với thay đổi hành chính chính là thời điểm vàng để thiết kế lại tòa soạn, từ cơ cấu tổ chức, phân bổ nguồn lực đến quy trình sản xuất và chiến lược phân phối nội dung. Mục tiêu không chỉ là nâng cấp công nghệ mà còn khẳng định vai trò dẫn dắt dư luận, thông tin chính thống và nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân.
PGS.TS. Đinh Thị Thúy Hằng nhận định: “Quá trình sáp nhập không chỉ là gom nhóm các cơ quan lại với nhau. Nó đòi hỏi lãnh đạo tòa soạn phải có tầm nhìn chiến lược, quản trị nhân lực linh hoạt và tạo cơ chế phối hợp hiệu quả để tránh xung đột văn hóa, chồng chéo chức năng và tâm lý nghề nghiệp tiêu cực”.
Cụ thể, nhiều tòa soạn địa phương phải đối mặt với thách thức kép: một mặt tinh giản bộ máy và nhân sự trong bối cảnh nguồn lực vốn đã hạn chế; mặt khác phải hội tụ công nghệ, triển khai đa nền tảng và đổi mới quy trình sản xuất. Đây là yêu cầu mới, đòi hỏi lãnh đạo, phóng viên và biên tập viên nâng cao trình độ chuyên môn, tư duy sáng tạo và khả năng làm việc nhóm.
Với tòa soạn hội tụ, mỗi câu chuyện được khai thác trên nhiều nền tảng, từ báo in, báo điện tử đến phát thanh, truyền hình và mạng xã hội.
Tích hợp nhịp nhàng công nghệ, nhân lực và quy trình
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc chuyển đổi tòa soạn thành trung tâm hội tụ số hóa là xu thế tất yếu. PGS.TS. Đinh Thị Thúy Hằng nhắc đến trường hợp điển hình là Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (SCMP) tại Hồng Kông.
Trước năm 2016, SCMP chủ yếu là báo in phục vụ độc giả địa phương. Khi xác định toàn cầu hóa thương hiệu, SCMP chuyển sang mô hình digital-first, tập trung mạnh vào video dài, ngắn và sản phẩm đa phương tiện, đặc biệt trên nền tảng YouTube. Tòa soạn được tái cấu trúc theo dây chuyền sản phẩm với nhóm quay hiện trường và nhóm hậu kỳ tại tòa soạn, cùng bộ phận video độc lập với phóng viên đa năng và chuyên gia hỗ trợ kỹ thuật.
SCMP thiết kế chiến lược nội dung video theo sáu trụ cột: tin tức thời sự, video giải thích, nội dung lan tỏa, lát cắt đời sống, phim tài liệu ngắn, giải trí nhẹ nhàng và talkshow. Nhờ đó, tờ báo không chỉ mở rộng thị trường ra toàn cầu mà còn giành giải thưởng báo chí quốc tế SOPA 2020.
PGS.TS. Đinh Thị Thúy Hằng nhận xét: “Kinh nghiệm SCMP cho thấy, công nghệ và tổ chức phải đi đôi với đào tạo nhân lực và quy trình sản xuất. Nếu chỉ nâng cấp kỹ thuật mà không đồng bộ các yếu tố này, tòa soạn hội tụ khó đạt hiệu quả”.
Tổng Biên tập dẫn dắt và truyền cảm hứng
PGS.TS. Đinh Thị Thúy Hằng nhấn mạnh, để mô hình tòa soạn hội tụ tại Việt Nam vận hành hiệu quả, trước hết cần có vai trò tiên phong của lãnh đạo. “Tổng Biên tập và Phó Tổng Biên tập không chỉ là người định hướng, mà còn phải trực tiếp dẫn dắt quá trình chuyển đổi, dám nghĩ, dám làm và chịu trách nhiệm cho mọi quyết định. Họ chính là nguồn cảm hứng để cả đội ngũ cùng thay đổi”, bà Hằng nói.
Bà cũng đặc biệt lưu ý về năng lực của đội ngũ phóng viên và biên tập viên. Trong kỷ nguyên số, phóng viên không còn chỉ viết bài báo in. Họ phải trở thành những nhà sáng tạo nội dung đa năng: biết viết, quay, dựng, livestream và kể chuyện trên nhiều nền tảng. Việc đào tạo lại lực lượng này là điều kiện tiên quyết để tạo ra sản phẩm phong phú, hấp dẫn và phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin đa dạng của công chúng.
Bên cạnh yếu tố con người, bà Hằng cho rằng đầu tư vào công nghệ và hạ tầng số là nền tảng không thể thiếu. “Một hệ thống CMS hiện đại, sự hỗ trợ từ AI và thiết bị quay dựng linh hoạt sẽ giúp chuẩn hóa quy trình, tiết kiệm thời gian và tối ưu hóa việc phân phối nội dung. Công nghệ không thay thế con người, nhưng là công cụ để họ sáng tạo nhanh, chính xác và hiệu quả hơn”, bà phân tích.
Ngoài ra, bà Hằng nhấn mạnh tầm quan trọng của quy trình sản xuất. “Các tòa soạn cần tổ chức lại theo mô hình trung tâm hội tụ, nơi tiếp nhận, xử lý và phân phối nội dung đa nền tảng. Đồng thời, cơ chế phối hợp và tiêu chuẩn hóa quy trình sẽ giúp mỗi câu chuyện được khai thác tối đa, lan tỏa mạnh mẽ và tạo sức ảnh hưởng bền vững trong cộng đồng số”, bà chia sẻ.
Phan Anh
