Trong tham luận, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: Từ quốc gia có thu nhập trung bình tiến lên thu nhập cao, Việt Nam buộc phải dựa vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cả ba động lực này đều được Đảng ta mở rộng nội hàm, tái định nghĩa theo cách tiếp cận mới, qua đó tạo ra không gian phát triển rộng mở hơn, khai phóng các nguồn lực mới để thúc đẩy tăng trưởng. Với “bộ ba động lực” này, Việt Nam có thể hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Bộ trưởng khẳng định, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính thúc đẩy phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và nâng cao năng lực tự cường, tự chủ của đất nước.
Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, Nghị quyết số 57-NQ/TW có tinh thần như một “Khoán 10” trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với các nguyên tắc: quản lý theo mục tiêu, không quản cách làm; trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm cho người thực hiện; chấp nhận rủi ro, đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể; người làm được hưởng lợi từ thành quả lao động và sáng tạo. Từ chỗ thiếu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Việt Nam sẽ tiến tới đủ, thừa, xuất khẩu và xuất khẩu lớn, tương tự như những gì đã đạt được trong lĩnh vực nông nghiệp.
Bộ trưởng nhấn mạnh, mỗi quốc gia có bối cảnh, trình độ phát triển và chế độ khác nhau; vì vậy, tìm ra cách tiếp cận phù hợp để đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yêu cầu quan trọng hàng đầu. Cách tiếp cận của Việt Nam là đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng; xây dựng thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh; tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân. Việc phát triển được đặt trong một hệ sinh thái đầy đủ, cân bằng, bao gồm thể chế, hạ tầng, nhân lực, Nhà nước, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp; chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra; đặt khoa học công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.
Tham luận cũng chỉ rõ định hướng tập trung giải quyết các bài toán lớn của đất nước như tăng trưởng hai con số, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả quản trị quốc gia; coi tự chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược là cấu phần quan trọng của chủ quyền quốc gia. Lộ trình được xác định là đi từ ứng dụng, sản phẩm, thị trường tới làm chủ công nghệ; cho phép và khuyến khích ứng dụng cái mới trong thực tiễn, coi đây là con đường nhanh nhất, hiệu quả nhất để hình thành, hoàn thiện và phát triển công nghệ mới.
Đồng thời, khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo trong toàn dân, đưa đổi mới sáng tạo trở thành lối sống, phong cách sống của mỗi người dân, mỗi tổ chức; xây dựng văn hóa khuyến khích khám phá, khoan dung với thất bại.
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng nhấn mạnh vai trò của sở hữu trí tuệ, coi đây là tiêu chuẩn đi trước để dẫn dắt phát triển quốc gia; là tài sản có thể định giá, mua bán, chuyển giao và khai thác trên thị trường; trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược của doanh nghiệp và quốc gia. Theo đó, một quốc gia phát triển là quốc gia mà tài sản vô hình, tài sản trí tuệ chiếm tới 80% tổng tài sản.
Để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng, việc đầu tiên cần làm là đo lường đóng góp của “bộ ba” này vào tăng trưởng GDP. nói rõ Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng phương pháp đo lường, cả ở cấp quốc gia và địa phương, coi đây là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả và chống lãng phí. Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên đặt mục tiêu đo lường tác động của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tới tăng trưởng GDP.
Trên cơ sở thực tiễn Việt Nam, Bộ trưởng cho rằng trong giai đoạn từ nay đến năm 2031, thứ tự ưu tiên nên là: Chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ. Trong đó, chuyển đổi số chủ yếu là thay đổi cách thức vận hành (chiếm khoảng 70%), công nghệ chiếm khoảng 30%, và cần triển khai đồng bộ, toàn diện vì Việt Nam đã có nền tảng số.
Đổi mới sáng tạo cần tập trung hỗ trợ đổi mới công nghệ, thử nghiệm các công nghệ mới cho doanh nghiệp. Bộ Khoa học và Công nghệ đang tham mưu Chính phủ chỉ đạo mỗi bộ, ngành, địa phương có một trung tâm đổi mới sáng tạo. Đồng thời, Bộ Chính trị đã giao Chính phủ chỉ đạo Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, toàn dân khởi nghiệp, trong đó mỗi người dân đều có thể lập và vận hành doanh nghiệp với sự hỗ trợ của các nền tảng số quốc gia. Đổi mới sáng tạo cũng bao gồm đổi mới mô hình quản trị và kinh doanh dựa trên công nghệ, tạo ra giá trị gia tăng lớn.
Về đầu tư cho khoa học công nghệ, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu mỗi đồng vốn Nhà nước phải kích hoạt được từ 3-4 đồng vốn của doanh nghiệp. Khi đó, 2% ngân sách Nhà nước dành cho khoa học công nghệ có thể trở thành 2% GDP của toàn xã hội đầu tư cho lĩnh vực này. Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện cơ chế đồng tài trợ nghiên cứu giữa Nhà nước và doanh nghiệp; đồng thời đổi mới phương thức sử dụng ngân sách theo hướng đặt hàng, mua kết quả nghiên cứu hoặc thưởng cho các kết quả nghiên cứu có hiệu quả, thay vì chỉ chi cho quá trình nghiên cứu.
Để nuôi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học, bao gồm khoa học cơ bản và khoa học xã hội, Việt Nam sẽ tiếp tục đầu tư cho đầu vào tri thức và chấp nhận rủi ro ở đầu ra; trước mắt, ngân sách cho nội dung này dự kiến chiếm khoảng 15-20% tổng ngân sách khoa học công nghệ.
Kết luận tham luận, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định: Thay đổi tư duy, nhận thức, cách tiếp cận và cách làm luôn là yếu tố đầu tiên quyết định thành công của các chủ trương lớn, mục tiêu cao. Với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, với tầm nhìn chiến lược của đồng chí Tổng bí thư Tô Lâm và khát vọng hùng cường của hơn 100 triệu người dân Việt Nam, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ là ba động lực đưa đất nước bứt phá, thoát bẫy thu nhập trung bình và vươn lên trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao.
Minh Chí
