Trong kỷ nguyên mạng xã hội và nền tảng số, báo chí không còn là lực lượng duy nhất nắm quyền dẫn dắt thông tin. Tin tức hôm nay được quyết định không chỉ bởi sự kiện, mà còn bởi thuật toán phân phối, hành vi người dùng và tốc độ phản ứng của tòa soạn.
Chia sẻ về thực tiễn chuyển đổi số tại các cơ quan báo chí, ông Bùi Công Duyến, Giám đốc Sản phẩm Tòa soạn hội tụ ONECMS cho rằng AI và dữ liệu lớn đang trở thành nền tảng vận hành mới của báo chí số, buộc newsroom phải thay đổi cả cách làm nghề lẫn tư duy quản trị.
“AI không phải xu hướng trang trí. Với báo chí hiện nay, AI là công cụ để tồn tại và cạnh tranh. Tòa soạn nào chậm thích ứng sẽ mất dần khả năng tiếp cận độc giả”, ông Bùi Công Duyến nhận định.
AI đi vào trung tâm hoạt động của tòa soạn
Theo ông Bùi Công Duyến, AI hiện diện ngày càng rõ trong toàn bộ chuỗi giá trị báo chí, từ sản xuất nội dung, phân phối đến tương tác với độc giả. Ở khâu sản xuất, AI hỗ trợ phóng viên và biên tập viên viết tin ngắn, tạo bản nháp, tóm tắt dữ liệu, chuyển đổi số liệu thành văn bản, thậm chí gợi ý tiêu đề và cấu trúc bài viết.
Với những loại tin có tính lặp lại cao như tài chính, chứng khoán, thể thao hay báo cáo số liệu, AI giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm áp lực cho newsroom và cho phép nhà báo tập trung hơn vào nội dung chuyên sâu, điều tra và phân tích.
“AI không làm báo thay con người, nhưng nó giúp nhà báo thoát khỏi những công việc thuần kỹ thuật để tập trung vào giá trị cốt lõi của nghề”, ông Duyên nói.
Không dừng lại ở đó, AI còn tham gia sâu vào khâu phân phối nội dung. Các hệ thống thông minh phân tích dữ liệu truy cập theo thời gian thực để đề xuất thời điểm đăng bài, nền tảng ưu tiên và định dạng phù hợp cho từng nhóm độc giả. Nhờ vậy, cùng một nội dung có thể được cá nhân hóa theo từng kênh, từ website, ứng dụng đến mạng xã hội.
Một xu hướng nổi bật khác là cá nhân hóa trải nghiệm người đọc. AI dựa trên hành vi, lịch sử đọc và mức độ tương tác để gợi ý nội dung phù hợp với từng cá nhân. Đây được xem là chìa khóa giúp báo chí giữ chân độc giả trong bối cảnh sự chú ý bị phân mảnh mạnh mẽ.
Song song với đó, AI ngày càng đóng vai trò quan trọng trong kiểm chứng thông tin và phát hiện tin giả. Các công cụ AI có khả năng quét mạng xã hội, phát hiện nội dung sai lệch, deepfake hoặc các “claim” cần kiểm chứng. Tuy nhiên, theo ông Duyến, AI chỉ là công cụ hỗ trợ:
“Trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người. Công nghệ giúp phát hiện nhanh, nhưng đạo đức báo chí và kiểm soát biên tập không thể phó mặc cho thuật toán”.
Cuộc chuyển dịch sang newsroom vận hành bằng số liệu
Nếu AI là công cụ, thì dữ liệu lớn chính là nền móng của báo chí số. Theo ông Bùi Công Duyến, ngày càng nhiều tòa soạn coi dữ liệu là tài sản chiến lược, được sử dụng để ra quyết định ở mọi cấp độ.
Thông qua các công cụ phân tích như Google Analytics, Chartbeat, Parse.ly, Facebook Insights hay TikTok Analytics, newsroom có thể theo dõi hành vi độc giả theo thời gian thực: độc giả đọc bài nào, đọc vào thời điểm nào, đến từ nguồn nào, sử dụng thiết bị gì và mức độ tương tác ra sao.
Từ đó hình thành mô hình “data-in-the-newsroom” – đưa dữ liệu vào phòng họp. Trong mô hình này, mọi quyết định xuất bản đều dựa trên số liệu cụ thể: viết gì, đăng lúc nào, ưu tiên nhóm độc giả nào, xuất hiện trên nền tảng nào.
“Dữ liệu giúp giảm tranh luận cảm tính trong newsroom. Thay vì suy đoán, Ban biên tập có thể dựa vào số liệu để quyết định nhanh hơn và chính xác hơn”, ông Duyến chia sẻ.
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo nguy cơ lệ thuộc quá mức vào dữ liệu. Nếu chỉ chạy theo lượt xem, báo chí có thể đánh mất vai trò định hướng và giá trị xã hội. Vì vậy, theo ông, bài toán của báo chí hiện đại là cân bằng giữa dữ liệu, công nghệ và sứ mệnh thông tin.
Nhìn từ thực tiễn triển khai các nền tảng tòa soạn hội tụ, ông Bùi Công Duyến cho rằng chuyển đổi số báo chí không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện, từ quy trình sản xuất, quản trị newsroom đến tư duy làm nghề.
“AI và dữ liệu lớn sẽ tiếp tục định hình báo chí trong nhiều năm tới. Tòa soạn nào biết tận dụng công nghệ đúng cách, lấy độc giả làm trung tâm nhưng vẫn giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp, sẽ là những tòa soạn trụ vững trong kỷ nguyên số”, ông Duyến nhấn mạnh.
