Trách nhiệm trước lá phiếu
Đằng sau mỗi tấm áp phích, mỗi chương trình hành động được trình bày trước cử tri, là một quy trình hiệp thương chặt chẽ, nhiều tầng nấc sàng lọc. Bầu cử không đơn thuần là một thủ tục pháp lý định kỳ, mà là phép thử về chất lượng chính trị và năng lực tự làm mới mình của hệ thống. Từng vòng lấy ý kiến nơi cư trú, nơi công tác; từng bước rà soát tiêu chuẩn, cơ cấu, thành phần; từng hội nghị tiếp xúc cử tri… tất cả phản ánh mức độ nghiêm cẩn trong việc chuẩn bị đội ngũ đại biểu cho nhiệm kỳ mới.
Những cuộc tiếp xúc gần đây cho thấy một thay đổi đáng chú ý, cử tri đặt câu hỏi cụ thể và đi thẳng vào vấn đề. Họ quan tâm đến chất lượng lập pháp, hiệu quả giám sát, đến việc tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, đất đai, đầu tư; đến khả năng bảo vệ lợi ích chính đáng của người dân trong từng đạo luật. Đối thoại không còn hình thức mà trở thành sự trao đổi thẳng thắn về những vấn đề đang tác động trực tiếp đến đời sống xã hội.
Trong các cuộc tiếp xúc cử tri thời gian qua, Tổng Bí thư Tô Lâm cùng các đại biểu Quốc hội đã trực tiếp lắng nghe nhiều ý kiến tâm huyết về giáo dục, phòng chống tham nhũng, cải cách hành chính, bảo vệ môi trường, phát triển khoa học – công nghệ, củng cố quốc phòng – an ninh. Hình ảnh người đứng đầu Đảng đối thoại với cử tri không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Đó là một thước đo về chuẩn mực chính trị rằng, mọi chủ trương, chính sách phải bắt đầu từ thực tiễn và chịu sự giám sát của nhân dân. Khi lãnh đạo cao nhất trực tiếp lắng nghe, yêu cầu nâng cao chất lượng đại biểu không còn là khẩu hiệu, mà trở thành đòi hỏi cụ thể đối với từng ứng cử viên – phải đủ năng lực, đủ bản lĩnh và đủ dấn thân trước những vấn đề lớn của đất nước.
Tại Hà Nội, Bí thư Thành ủy Nguyễn Duy Ngọc đối thoại trực tiếp với cử tri về quy hoạch, giao thông, cải cách hành chính. Những câu hỏi được đặt ra không né tránh; những cam kết được đưa ra không vòng vo. Sự thẳng thắn ấy cho thấy bầu cử không phải một nghi thức định kỳ, mà là quá trình sàng lọc chính trị thực chất, nơi người ứng cử phải chứng minh năng lực trước công chúng.
Ở phía Nam, hình ảnh Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn – người đứng đầu Quốc hội Việt Nam – trực tiếp dự hội nghị tiếp xúc giữa cử tri với người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI tại TP. Hồ Chí Minh càng làm rõ tinh thần ấy. Các ứng cử viên trình bày chương trình hành động, cam kết gắn bó với nhân dân, phản ánh trung thực kiến nghị của cử tri tới nghị trường. Cử tri nêu nhiều vấn đề thiết thân về hoàn thiện pháp luật, an sinh xã hội, phát triển bền vững.
Việc người đứng đầu cơ quan lập pháp tham gia tiếp xúc cử tri trong cao điểm vận động bầu cử không chỉ là hoạt động theo chương trình. Đó là sự khẳng định nguyên tắc giải trình và minh bạch – nền tảng của một Quốc hội hành động. Khi lãnh đạo cơ quan lập pháp đối thoại trực tiếp với dân, thông điệp được gửi đi không chỉ dành cho cử tri, mà còn dành cho chính đội ngũ đại biểu tương lai: Quyền lực nhà nước phải được thực thi trong ánh sáng công khai và dưới sự giám sát thường xuyên của nhân dân.
Không phải ngẫu nhiên mà quy trình hiệp thương, lấy ý kiến nơi cư trú, nơi công tác được thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ. Trong bối cảnh đất nước đang triển khai những cải cách sâu rộng về tổ chức bộ máy, phân cấp – phân quyền, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, yêu cầu đối với đại biểu Quốc hội không dừng ở tiêu chuẩn pháp lý. Điều được đặt ra là tư duy cải cách, khả năng hành động và bản lĩnh chính trị trước những lựa chọn khó khăn.
Nhiệm kỳ tới sẽ phải xử lý những vấn đề hệ trọng: hoàn thiện khung khổ pháp luật cho kinh tế tư nhân phát triển, tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo đảm phân bổ nguồn lực công minh bạch, hiệu quả. Nếu thể chế không theo kịp thực tiễn, cơ hội phát triển có thể bị bỏ lỡ. Và nếu Quốc hội không đủ mạnh trong lập pháp và giám sát, niềm tin sẽ khó bền vững. Bởi đây không chỉ là một kỳ bầu cử định kỳ, mà là sự lựa chọn nhân sự cho một giai đoạn phát triển mới của đất nước – giai đoạn đòi hỏi cải cách sâu hơn, bản lĩnh lớn hơn và trách nhiệm giải trình cao hơn.
Niềm tin được gây dựng từ thực chất
Trách nhiệm là điều kiện cần. Niềm tin mới là điều kiện đủ. Niềm tin không hình thành từ lời hứa, mà từ cách lời hứa được thực thi. Khi cử tri tham dự các hội nghị tiếp xúc, họ không chỉ nghe chương trình hành động; họ quan sát thái độ, bản lĩnh, sự hiểu biết của người ứng cử về đời sống xã hội. Họ cân nhắc liệu người đó có đủ năng lực chuyển tải tiếng nói của mình vào nghị trường hay không, có đủ độc lập trong tư duy, đủ dũng khí trong giám sát và đủ kiên trì trong theo đuổi các vấn đề đến cùng hay không.
Thực tế cho thấy, nhiều hội nghị tiếp xúc gần đây thu hút đông đảo cử tri tham gia. Sự tham gia tích cực ấy phản ánh một điều rằng, người dân hiểu rõ giá trị của lá phiếu. Khi bỏ phiếu, cử tri không chỉ lựa chọn một cá nhân; họ trao quyền đại diện, trao trách nhiệm và gửi gắm kỳ vọng về những quyết định lớn của quốc gia trong 5 năm tới. Ở tầm rộng hơn, đó còn là niềm tin vào con đường phát triển mà đất nước đang lựa chọn trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế gay gắt hơn, yêu cầu đổi mới sáng tạo cao hơn, áp lực phát triển bền vững lớn hơn.
Nhìn lại các nhiệm kỳ trước, nhiều quyết sách quan trọng đã được thông qua, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội, củng cố quốc phòng – an ninh. Nhưng bối cảnh mới đặt ra yêu cầu mới. Cạnh tranh quốc tế gay gắt hơn, yêu cầu phát triển bền vững cao hơn, đòi hỏi thể chế phải linh hoạt và tiên tiến hơn; hoạt động giám sát phải thực chất hơn; việc phản ánh tâm tư, nguyện vọng của nhân dân phải kịp thời hơn. Niềm tin của cử tri không phải là điều mặc định. Nó được bồi đắp từng ngày bằng chất lượng của mỗi đạo luật, bằng hiệu quả của từng cuộc giám sát, bằng tinh thần dám chịu trách nhiệm của từng đại biểu. Quyền lực nếu không được đặt dưới sự giám sát thường xuyên của nhân dân và ràng buộc bằng trách nhiệm giải trình minh bạch, sớm muộn sẽ tự làm suy giảm tính chính danh của mình.
Nhiều hội nghị ghi nhận những ý kiến phát biểu thẳng thắn, đôi khi gay gắt, nhưng đều trong tinh thần xây dựng. Đó là biểu hiện sinh động của dân chủ trong đời sống chính trị thường ngày. Lá phiếu vì thế không chỉ là quyền công dân, mà là sự ủy thác chính trị có thời hạn. Phía sau mỗi lựa chọn là kỳ vọng về một đạo luật sát thực tiễn hơn, một cơ chế minh bạch hơn, một quyết sách hợp lòng dân hơn.
Cao điểm bầu cử lần này cho thấy hai dòng chảy đang song hành: sự chuẩn bị nghiêm túc từ phía hệ thống và sự tham gia chủ động từ phía nhân dân. Chúng gặp nhau ở lá phiếu – điểm giao của trách nhiệm và niềm tin. Ngày hội bầu cử rồi sẽ qua, nhưng những đại biểu được lựa chọn sẽ mang theo kỳ vọng của hàng triệu cử tri trong suốt nhiệm kỳ.
Suy cho cùng, sức mạnh của Quốc hội không chỉ nằm ở số lượng đạo luật được thông qua, mà ở mức độ niềm tin mà những đạo luật ấy tạo dựng trong xã hội. Cao điểm hôm nay vì thế không chỉ là nhịp khẩn trương của công tác chuẩn bị, mà là thời điểm khẳng định bản lĩnh chính trị, chất lượng dân chủ và năng lực tự đổi mới của hệ thống.
Và ở điểm cuối cùng ấy, mỗi lá phiếu được đặt xuống không chỉ lựa chọn một đại biểu. Nó lựa chọn chất lượng của quyền lực công trong 5 năm tới – lựa chọn tương lai được định hình bằng trách nhiệm và được bảo chứng bằng niềm tin.
Hoài Đức
