Song giá trị của cuộc bầu cử này không chỉ nằm ở những con số đẹp hay ở không khí rộn ràng của “Ngày hội non sông”, mà cái chính là luồng sinh khí mới về một Quốc hội hành động được tạo dựng, lan toả khi ngay sau đó, mọi thứ lập tức chuyển sang trạng thái vận hành, với những yêu cầu được đặt ra ngay từ ngày đầu, không còn dư địa cho sự chậm trễ hay thử nghiệm kéo dài.
Ở nhiều địa phương, chỉ ít ngày sau khi hoàn tất công tác bầu cử, các bước chuẩn bị cho kỳ họp thứ nhất của HĐND, kiện toàn bộ máy và triển khai nhiệm vụ được khởi động dồn dập. Khi cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp diễn ra trước hai tháng, mọi thứ không chỉ “về đích sớm”, mà còn buộc phải bắt đầu sớm hơn.
1. Có thể nói, quyết định tổ chức bầu cử sớm không đơn thuần là một điều chỉnh kỹ thuật, mà phản ánh một lựa chọn mang tính chủ động rất rõ: Rút ngắn “độ trễ thể chế” để đưa bộ máy vào vận hành sớm, đồng bộ hơn. Trong bối cảnh đất nước đang triển khai đồng thời nhiều nghị quyết lớn, từ cải cách hành chính, hoàn thiện thể chế đến chuyển đổi số và thúc đẩy tăng trưởng, việc chậm một nhịp có thể đồng nghĩa với bỏ lỡ cơ hội.
Nhưng đi cùng với sự chủ động đó là áp lực đến sớm hơn. Ngay sau khi bầu cử kết thúc, hàng loạt chỉ đạo, kết luận, chương trình hành động được ban hành liên tiếp, từ yêu cầu tổ chức kỳ họp thứ nhất của HĐND các cấp đến các định hướng lớn về hoàn thiện hệ thống pháp luật. Nhịp điệu dồn dập này không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của một trạng thái vận hành mới, nơi mọi quyết sách được thúc đẩy nhanh hơn và biên độ chậm trễ gần như không còn.
Giữa một thế giới đang tồn tại nhiều bất ổn và cạnh tranh ngày càng gay gắt, áp lực không chỉ dừng ở những con số tăng trưởng, mà chuyển hóa trực tiếp thành yêu cầu phải phản ứng nhanh hơn trong điều hành. Bộ máy nhà nước vì thế cũng buộc phải vận hành theo nhịp độ mới, quyết liệt và linh hoạt hơn.
Chỉ thị số 08/CT-TTg ngày 17/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra một mốc thời gian rất cụ thể: Bộ máy chính quyền địa phương nhiệm kỳ 2026 – 2031 phải đi vào hoạt động chậm nhất từ ngày 1/4/2026. Đây là khoảng thời gian rất ngắn nếu đặt trong bối cảnh phải hoàn tất đồng thời việc kiện toàn nhân sự, ổn định tổ chức, phân công nhiệm vụ và bắt tay ngay vào công việc.
Điều đó cũng đồng nghĩa với một thực tế, bộ máy mới gần như không có “khoảng làm quen”. Khác với những nhiệm kỳ trước, không còn những bước đi thăm dò hay thời gian để điều chỉnh dần. Tính liên tục trong điều hành được bảo đảm, nhưng đổi lại là yêu cầu rất cao về năng lực thích ứng và thực thi ngay từ những ngày đầu tiên.
Vì thế, câu chuyện “hậu bầu cử” không dừng lại ở việc bầu đủ đại biểu hay kiện toàn đủ vị trí. Vấn đề cốt lõi nằm ở chất lượng của những con người sẽ đảm nhận trọng trách trong giai đoạn mới, khi áp lực không chỉ đến từ khối lượng công việc, mà còn từ kỳ vọng phải tạo ra kết quả nhanh và rõ ràng.
2. Trong một nhận định đáng chú ý, Tiến sỹ Oleg Ghermanovich Rumyantsev (Chủ tịch Ủy ban Phát triển nhận thức Luật Hiến pháp của Hiệp hội Luật sư Nga) cho rằng, Việt Nam đang bước vào một quá trình chuyển mình mạnh mẽ, trong đó cải cách hành chính và quản trị số là những trụ cột. Điều đó đòi hỏi một hệ thống pháp luật hiện đại, linh hoạt và biết cân bằng giữa giám sát với phát triển, đặc biệt khi bộ máy mới phải vận hành ngay sau bầu cử, khi mọi chính sách không chỉ cần đúng mà còn phải đi vào thực tiễn đủ nhanh.
Nhận định này càng trở nên có ý nghĩa khi đặt trong tinh thần của Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam. Văn kiện này không chỉ nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện pháp luật phục vụ kiến tạo phát triển, mà còn đặt ra một mục tiêu rõ ràng hơn: Đưa thể chế, pháp luật trở thành một lợi thế cạnh tranh của quốc gia.
Đây là cách tiếp cận khác trước, pháp luật không dừng lại ở vai trò “khung giới hạn”, mà phải trở thành “đường băng cất cánh”, tạo điều kiện cho các động lực phát triển mới hình thành.
Kết luận số 09 cũng nhấn mạnh các cơ chế đột phá như chính sách đặc thù, thử nghiệm có kiểm soát, ưu tiên hoàn thiện pháp luật về đầu tư, kinh doanh… với mục tiêu rất cụ thể là đưa môi trường đầu tư của Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN vào năm 2028. Đây vừa là mục tiêu kinh tế, vừa là phép thử trực tiếp đối với chất lượng thể chế và năng lực thực thi. Và ở trung tâm của những yêu cầu đó chính là Quốc hội khóa mới.
Ở bình diện rộng hơn, cuộc bầu cử lần này mang ý nghĩa của một bước chuyển về thể chế. Theo đánh giá của Đại sứ Azerbaijan tại Việt Nam Shovgi Kamal Oglu Mehdizade, đây không chỉ là sự kiện thể hiện ý chí của nhân dân, mà còn là cơ hội để củng cố nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội. Trong giai đoạn mới, vai trò của Quốc hội và HĐND các cấp trong việc định hình chính sách, hoàn thiện pháp luật và giám sát thực thi càng trở nên quan trọng.
Một bộ máy mới, trong bối cảnh mới, sẽ phải gánh vác những nhiệm vụ lớn hơn rất nhiều so với trước đây. Song song với kỳ vọng ở phía trước là những thách thức rất cụ thể. Những “điểm nghẽn” về thể chế, môi trường đầu tư, thủ tục hành chính vẫn còn đó.
Không ít chính sách, dù đúng, nhưng khi đi vào thực tiễn vẫn gặp vướng mắc.
PGS. TS. Ngô Trí Long đã chỉ ra rằng Quốc hội phải kiến tạo nền tảng cho tăng trưởng. Điều đó không chỉ nằm ở việc ban hành luật, mà là ban hành những đạo luật có thể tháo gỡ vướng mắc, mở ra không gian phát triển và thực sự đi vào cuộc sống.
3. Việc bầu cử sớm, ở một góc độ nào đó, đã “nén” lại thời gian chuẩn bị, buộc bộ máy mới phải nhanh chóng thích ứng. Họ không có nhiều thời gian để tích lũy kinh nghiệm theo cách truyền thống, mà phải học trong quá trình làm, điều chỉnh trong quá trình vận hành.
Một điều đáng chú ý là thời điểm bầu cử diễn ra ngay sau thành công của Đại hội XIV của Đảng. Tinh thần và khí thế của Đại hội đang được yêu cầu lan tỏa vào từng công việc cụ thể, tạo ra một “điểm tựa” quan trọng về định hướng cho Quốc hội khóa mới, nhưng đồng thời cũng nâng cao kỳ vọng của xã hội đối với những chuyển biến thực chất.
Trong dòng chuyển động đó, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI sắp tới sẽ mang ý nghĩa đặc biệt. Đây trước hết là kỳ họp kiện toàn tổ chức, đồng thời xác lập “nhịp điệu” cho cả nhiệm kỳ, từ cách xây dựng luật, tổ chức hoạt động đến việc lựa chọn các ưu tiên chính sách.
Quan trọng hơn, đây cũng sẽ là phép thử đầu tiên đối với khả năng vận hành của bộ máy mới. Sự phối hợp giữa Trung ương và địa phương, nếu trơn tru, sẽ tạo ra niềm tin rất lớn. Ngược lại, bất kỳ sự lúng túng nào cũng sẽ bộc lộ ngay trong giai đoạn đầu.
Có lẽ, điều khác biệt lớn nhất của “hậu bầu cử” lần này nằm ở chỗ, không còn cảm giác hoàn tất, mà là cảm giác bắt đầu ngay lập tức. Bầu cử xong không phải để thở phào, mà để bước vào một guồng quay mới, nhanh hơn, gấp hơn và đòi hỏi cao hơn.
Thực tế những ngày ngay sau bầu cử đã phần nào cho thấy nhịp vận hành mới đó. Tại một số địa phương như Đắk Lắk, Đà Nẵng và nhiều tỉnh, thành khác, danh sách đại biểu HĐND trúng cử đã được công bố sớm, các bước chuẩn bị cho kỳ họp thứ nhất được triển khai khẩn trương, gần như không có khoảng dừng. Tốc độ này không chỉ phản ánh yêu cầu công việc, mà còn thể hiện rõ tinh thần chỉ đạo xuyên suốt của Thủ tướng Chính phủ về việc nhanh chóng đưa bộ máy vào hoạt động, bảo đảm không để gián đoạn trong điều hành.
Những chuyển động cụ thể đó cho thấy “nhịp sớm” không chỉ dừng ở quyết định tổ chức bầu cử, mà đã và đang trở thành nhịp vận hành thực tế của bộ máy ở từng địa phương.
Áp lực là có thật. Thách thức là rõ ràng. Nhưng cũng chính trong áp lực ấy, năng lực của bộ máy sẽ được kiểm chứng rõ ràng nhất. Và hơn lúc nào hết, điều người dân chờ đợi không phải là những cam kết dài hạn, mà là những chuyển động cụ thể, những quyết định kịp thời và những kết quả có thể cảm nhận được ngay từ những ngày đầu của nhiệm kỳ, trong một nhịp vận hành mới, nơi sự chậm trễ không còn là rủi ro, mà trở thành cái giá phải trả ngay lập tức.
Hoài Đức
